कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्षमा स्वागत छ। यो नेपालको सबैभन्दा सानो वन्यजन्तु आरक्ष हो। यो ५०० भन्दा बढी प्रजातिका चराहरूको लागि प्रसिद्ध छ। यो आरक्ष सप्त कोशी नदीमा अवस्थित छ। यो सिमसार "अर्ना" भैंसीहरूको पनि घर हो । यो आरक्ष पूर्वी नेपालमा छ। प्लेन वा गाडी यातायात दुवैबाट यो ठाउँ पुग्न निकै सजिलो छ ।

पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार, जुलाई २०२४ देखि अप्रिल २०२५ सम्म कोशी टप्पु आरक्षमा कुल ८,६९१ पर्यटक पुगेका छन् । जसमध्ये नेपाली पर्यटकको संख्या ८,४१५ रहेको छ, जुन कुल पर्यटकको करिब ९६.८% हो । यसले अझै पनि नेपाली नै यहाँको मुख्य बजार रहेको पुष्टि गर्छ । 

यसै अवधिमा सार्क पर्यटक ६६ र विदेशी पर्यटक २१० जना रहेका छन् । पहिलेको तथ्याङ्क (सन् २०२३ मा कुल १२,०१९) को तुलनामा यो अवधि पूरै वर्षको नभई १० महिनाको मात्र भए पनि, विदेशी तथा सार्क पर्यटकको संख्यामा स्थिरता देखिन्छ । तर समग्र पर्यटक संख्या घटेको देखिँदा, अबको ध्यान मौसमी प्रभाव र प्रवर्द्धनात्मक रणनीतिमा केन्द्रित हुनुपर्छ ।

एउटा फरक कथा: बेनी म्याग्दीमा लन्ड्री व्यवसायले राम्रो व्यापार गर्दै छ - अनुमान गर्नुस त यस्तै प्रकारको व्यवसाय, त्यो पनि बिराटनगर, इटहरी वा इनरुवा जस्तो ठाउँमा l

स्रोत:  Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81); *MyRepublica 5/5/2025 

पर्यटक सङ्ख्या र रणनीतिक अवसरहरु माघ, फागुन, चैत, बैशाख र पुस महिनामा नेपाली पर्यटकहरू यहाँ धेरै आउने गर्छन् । चिसो कम र घुम्न सहज हुने भएकोले पनि यो समय रोजेको हुनसक्छ l दशैँ-तिहारको बेला पनि यहाँ नेपाली पर्यटकहरु आउने गर्छन, तर साउन अनि भाद्र महिनामा भने अरु महिना भन्दा कम हुन्छन l यसले देखाउँछ कि वर्षभरिको आम्दानी केही सीमित महिनामा नै गर्नुपर्ने हुन्छ l पर्यटक कम आउने समयमा आम्दानीको अन्य विकल्प खोज्नुपर्छ l

स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)

सार्क तथा अन्य विदेशी पर्यटकहरूको संख्या अत्यन्त न्यून छ l यस्तै, यिनीहरुको आगमन न त भरपर्दो छ, न त नियमित नै । सन् २०२१ को तुलनामा २०२३ मा संख्यामा केही वृद्धि देखिए पनि महिनाअनुसार ठूलो उतार–चढाव कायम नै छ । धेरै महिनामा विदेशी पर्यटकहरुको आगमन शून्य नै रहन्छ, विशेषगरी पानी पर्ने महिनाहरुमा । यसर्थ, यिनीहरुको संख्या हेरेर कुनै निश्चित व्यस्त महिना अनुमान गर्न गाह्रो छ । कहिलेकाहीँ एक–दुई समूहको भ्रमण वा विशेष कार्यक्रमका कारण अस्थायी रूपमा चाप देखिन्छ। यस अवस्थाले विदेशी पर्यटकहरुको आगमन नियमित भन्दा बढी संयोगजन्य वा विशेष समूहमा आधारित छ भन्ने कुरोको जानकारी दिन्छ ।

एक चोटी सोचौ:   चरा हेर्नेहरू आउँछन्, फोटो खिच्छन्, र जान्छन्। यो संगसंगै किसानको खेतमा लगेर पर्यटकहरुलाई सखरखण्ड खन्ने अनुभव दिनुस, बेक गरेको सखरखण्ड खुवाउनुस l किसानको आम्दानी पनि बढ्छ, पर्यटक पनि थप समय/दिन बस्छन l 

स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)

आरक्षमा घुम्न आउने पर्यटकहरु निश्चित महिनामा धेरै, अरुमा कम यात्रा गर्छन, याने यात्रा मौसमी छ l पौष-फाल्गुण र चैत्र-बैशाख सधै ब्यस्त हुने महिनाहरु हुन् l श्रावण-भाद्रमा पर्यटक संख्या एकाएक घट्छ l यसले यहाँको मौसमी यात्रालाई पुस्टि गर्छ l ​

स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)

कोशी टप्पुमा देखिएको पर्यटकहरुको सङ्ख्यालाई आधार मानेर, तल केहि रणनीतिक वृद्धिका अवसरहरु राखिएका छन् l अझ भन्नु पर्दा, मुख्य ध्यान नेपाली पर्यटकहरुलाई वर्षभरि यहाँ ल्याउने र सानो तर भरपर्दो अन्तर्राष्ट्रिय बजारलाई पनि विकास गर्दै लाने तिर सोच्नुपर्छ l

Based on the growth trends from 2021 to 2024, here is a forecasted tourist arrival table for Koshi Tappu Wildlife Reserve for the year 2026.

नोट:  ८०% बिश्वास अन्तराल l

• वन्यजन्तुलाई मुख्य आकर्षक बिन्दु बनाउनुहोस्: कोशी टप्पु केवल घुम्ने पार्क होइन, संरक्षण क्षेत्र पनि हो । चरा र जंगली भैंसी “अर्ना” को सुरक्षालाई सबैभन्दा माथि राख्नुहोस् । पर्यटकहरुलाई व्यवस्थित रूपमा घुमाउनुहोस् ।  

• दुइ सिजनको योजना बनाउनुहोस्:  यहाँ दुई सिजन छन् l असोज–चैत्र र असार-भाद्र । व्यस्त समयमा पंक्षी अवलोकन टुरलाई सबै भन्दा प्राथमिकतामा राख्नुहोस् । कम पर्यटक आउने समयमा मर्मत, गाइड तालिम, र विशेष "ग्रिन सिजन" टुर तयार गर्नुहोस् ।

• होटल होइन, विशेषज्ञ बन्नुहोस्:  यहाँ आउने पर्यटकहरुले पंक्षीअवलोकनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्ने हुन् । यसर्थ, यो पाटोलाई बुझेर आफ्नो व्यवसायलाई अघि सार्नुहोस् l पंक्षी अवलोकनमा सबैभन्दा जानकार रहनुहोस् । सोहि अनुसार गाइडलाई तालिम दिनुहोस् l चराको बसाईसराई र अर्ना केन्द्रित विशेष टुर दिनुहोस् ।

• समुदायलाई पनि आफु संगै अघि बढाउनुहोस्:  आफ्नो कमाइको केहि भाग स्थानीय क्षेत्रमा पनि लगानी गर्नुहोस् । वरपरका होमस्टेलाई पनि सहयोग गर्नुहोस् । स्थानीय सामग्री गाउँबाट नै किन्नुहोस् l सबैले प्रयोग गर्न मिल्ने सुविधामा सुधार ल्याउन मद्धत गर्नुहोस् । यहाँको पर्यटनले स्थानीयहरुई बिशेष सहयोग पुर्याउनुपर्छ ।

• यात्रालाई सहज र कम झन्झटिलो बनाउनुहोस्:  चराप्रेमी पर्यटकहरु प्रकृतिसंग नजिक हुन् चाहन्छन l यसैले, यात्रालाई सहज र कम झन्झटिलो बनाउने उपाय सोच्नुहोस् । नजिकका सहरबाट सजिलै बुक गर्न मिल्ने गरीको प्याकेज ल्याउनुहोस् l सो प्याकेजमा यातायात, प्रवेश परमिट, राम्रो गाइड, र बस्ने खाने सुविधा सबै जोड्नुहोस् ।

• नेपाली पर्यटकहरुको सम्मान गर्नुहोस्:  यहाँ आउने अधिकांश पर्यटकहरु नेपाली नै हुन् । उनीहरू नै यहाँको सबैभन्दा महत्वपूर्ण बजार हो । शनिवार र दशैंजस्ता बिदामा विशेष अफर बनाउनुहोस् । परिवार र विद्यार्थीलाई आकर्षित गर्नुहोस् । यो राष्ट्रिय सम्पदाप्रति गर्व गराउने सेवा सेवा दिनुहोस् ।
  

बिचार गर्नुहोस्:जबसम्म धर्ममा आस्था रहन्छ, तबसम्म धुपको माग रहीरहन्छ। गोबरबाट पनि धुप बनाउन सकिन्छ - यो पनि हेरौं !