खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालको सुदूरपश्चिममा रहेको छ l यो पहाडहरूले घेरिएको छ। यहाँ विशाल, खुला घाँसे मैदान र शान्त जंगलहरूले प्राकृतिक सुन्दरता थपेको छ । यो निकुञ्ज एक पवित्र स्थान पनि हो। खप्तड बाबा नामक एक प्रसिद्ध सन्त एक समय यहाँ बस्नुहुन्थ्यो र ध्यान गर्नुहुन्थ्यो। आज, यो प्रकृति र शान्त खोज्नेका लागि एक प्रमुख गन्तव्य बनेको छ।

सन् २०२१ देखि २०२३ सम्म खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्जमा कुल पर्यटक संख्या १,६१६ बाट बढेर २,७३९ पुगेको छ । यसको मुख्य कारण नेपाली पर्यटक हो l यो समयमा यहाँ दोब्बर भन्दा बहि नेपाली पर्यटकहरु पुगेका छन् l यसले खप्तडको घाँसे मैदान र धार्मिक महत्वप्रति नेपालीको रुचि बढ्दै गएको देखाउँछ । विदेशी पर्यटकहरुको संख्या २०२१ मा ४ बाट बढेर २०२३ मा ८० पुगेता पनि यो संख्या निकै नै कम हो । सन् २०२४ को आंशिक तथ्यांकमा पनि यहाँ आउने कुल पर्यटक संख्या घटेको देखिएको छ, र यसको मुख्य कारण विदेशी पर्यटकमा आएको कमि हो ।

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१); * छ महिनाको मात्र उपलब्ध भएको l 

खप्तडमा नेपाली पर्यटकहरु निश्चित महिनामा बढी यात्रा गर्दछन् l यसमानेमा, यिनीहरुको यात्रा तालिका मौसमी छ । साउन-भाद्रमा निकुञ्ज शान्त हुन्छ । असोजपछि संख्या बढ्न थाल्छ । सबैभन्दा धेरै भीड चैत्र-बैशाखसम्म हुन्छ । जेठ र कार्तिक सबैभन्दा ब्यस्त महिना हुन्, तर यो ब्यस्त महिना हरेक वर्ष परिवर्तन हुदै छ । उदाहरणको लागि, सन् २०२४ मा सबै भन्दा व्यस्त महिना असार रह्यो, जुन समयमा ९६० पर्यटक यहाँ आएका थिए l यो संख्या अहिलेसम्मकै उच्च संख्या हो ।

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

सार्क र विदेशी पर्यटकहरुको संख्या निकै कम छ । साथमा, यो संख्या स्थिर पनि छैन । आउने निश्चित सिजन पनि देखिँदैन । धेरैजसो महिनामा पर्यटक शून्य नै हुन्छन् । कहिलेकाहीँ मात्र साना समूह बनाएर आउने गर्छन l सन् २०२३ को जेठ महिनामा १७ जना सार्क सार्क पर्यटकहरु आएका थिए l सार्कका लागि यो नै अहिलेसम्मको सबै भन्दा ठुलो संख्या हो l सन् २०२४ मा विदेशी पर्यटकहरुको संख्या खासै उत्साहजनक छैन l शुरुको ६ महिनामा जम्माजम्मी ४५ जना विदेशी पर्यटकहरु यहाँ आएका छन् l

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

यहाँ आउने कुल पर्यटक संख्याले एउटा स्पष्ट ढाँचा देखाएको छ । बैशाखदेखि असारसम्म खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज सबैभन्दा ब्यस्त हुने समय हो । यही छोटो समय नै यो निकुञ्जको मुख्य आम्दानी गर्ने समय हो । सन् २०२४ को असार महिनामा ९७९ पर्यटक आएका थिए, जुन अहिलेसम्मकै उच्च संख्या हो । बाँकीका अरु महिना भने निकुञ्ज खाली खाली जस्तै हुन्छ । साउन, पौष, माघमा पर्यटक संख्या ५० भन्दा पनि कम हुन्छ ।

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्जमा देखिएको पर्यटक संख्या र यात्राको ढांचालाई आधार मानेर तल केहि रणनीतिक उपायहरु राखिएका छन् । यसको मुख्य लक्ष्य भनेको बलियो नेपाली बजारलाई अझ बलियो बनाउनु हो र साथसाथै नयाँ बजारलाई पनि विकसित गर्दै जाने हो ।

सन् २०२१ देखि २०२४ सम्मको पर्यटक संख्यालाई आधार मानेर २०२६ का लागि खप्तड खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्जमा आउन सक्ने अनुमानित पर्यटक संख्या तल प्रस्तुत गरिएको छ ।

नोट: ८०% को बिश्वास अन्तराल

• आफ्नो पहिचान आफैं बनाउनुहोस्: खप्तड अग्ला हिमालका लागि होइन । यो नेपालकै सबैभन्दा ठूलो, शान्त घाँसे मैदान हो । यसर्थ, “घाँसको सागर”, आध्यात्मिक शान्ति र सजिलै पुग्न सकिने पहाडी सुन्दरतालाई आधार बनाएर रणनीति बनाउनुहोस् र आफ्नो पहिचान आफै बनाउनुहोस् ।

• नया वर्षमा आउने पर्यटकहरुलाई पूर्ण रूपमा उपयोग गर्नुहोस्: यहाँको व्यापार वैशाख–असारमा तय हुन्छ । यो तीन महिनामा आफ्नो क्षमता, मूल्य र अनुभवसहितको रणनीति बनाउनुहोस् l अन्य महिनामा कम पर्यटकहरु आउने हुनाले यो समयको आम्दानी महत्वपूर्ण छ ।

• पहुँचको समस्या समाधान गर्नुहोस्: खप्तड पुग्ने यात्रा नै सबैभन्दा ठूलो चुनौती हो । यहाँ समाधान बनिदिनुहोस् । ठूला सहरबाट सजिलै बुक गर्न मिल्ने “पार्क यात्रा प्याकेज” बनाउनुहोस् । यातायात, पहिलो रातको बसाइ र पास व्यवस्थापन एकै ठाउँबाट मिल्ने व्यवस्था गर्नुहोस् । यो गर्नु भनेको पहिलो पटक यहाँ आउनेहरुको लागि अन्योलता हटाउनु हो ।

• कम पर्यटक आउने समयमा छुट्टै रणनीति बनाउनुहोस्: पर्यटक आएनन भनेर भन्दा पनि ल्याउने कसरी त्यो सोच्नुहोस् l मनसुनमा च्याउ खोज्ने यात्रा, जाडोमा चरा अवलोकन क्याम्प, बैशाखमा ध्यान–योग र चाडपर्व होमस्टे जस्ता फरक अनुभवसहितको रणनीति ल्याउनुहोस् । साहसी नेपाली पर्यटकहरुलाई लक्षित गर्नुहोस् ।

• मैदान र मठ दुबैका मार्गदर्शक बन्नुहोस्: गाइडहरूलाई खप्तडको दुई मुख्य पहिचानमा दक्ष बनाउनुहोस् l उनीहरुलाई घाँसे मैदान र खप्तडमा आध्यात्मिक यात्रा कसरी गर्दा हुन्छ भन्ने कुरोको जानकारी दिनुहोस् l तालिमको व्यवस्था गरिदिनुहोस् l यी पहिचानलाई “फूल र आस्था” वा “चराको आवाज र मौन ध्यान” जस्ता रणनीतिहरुसंग जोडेर अघि लानुहोस् l

• घरेलु बजार बलियो बनाउनुहोस्, विदेशीलाई बोनस मान्नुहोस्: यहाँको भरपर्दो बजार भनेको नेपाली पर्यटकहरु हो । यसर्थ, सेवा, मूल्य र प्रचारमा सबै भन्दा पहिले नेपाली पर्यटकहरुलाई प्राथमिकतामा राख्नुहोस् । विदेशी पर्यटकहरुलाई बोनसको रुपमा लिनुहोस् l उनीहरूका लागि निजी गाइड, विशेष यात्रा जस्ता प्रिमियम सेवा दिनुहोस्, तर व्यापारको आधार नबनाउनुहोस् ।

• मध्यम खाले लगानी गर्नुहोस्: आफ्नो आम्दानीलाई सानो जस्तो देखिने तर एकदमै फाइदा हुने क्षेत्रमा लगानी गर्नुहोस् l सफा खानेपानीको व्यवस्था, ट्रेलहेडमा सफा विश्रामस्थल, वा होमस्टेका लागि सोलार ऊर्जा । यस्ता लगानीले सबैलाई दीगोरुपमा फाइदा दिन्छ l