पूर्वी नेपालमा पर्ने कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्र नेपालको तेश्रो अग्लो हिमाल भएको क्षेत्रले गर्दा पनि प्रसिद्ध छ l यो १,२०० मिटरदेखि ८,५८५ मिटरसम्मको उचाईमा फैलिएको छ l यस क्षेत्रमा हिउँ चितुवा, रातो पाण्डा र थुप्रै प्रजातिका पंक्षीहरु पाइन्छन् l पदयात्रा गर्नेको लागि पनि यो ठाउँ रमणीय छ l प्रकृतिको सामिप्यतासंग पदयात्रीहरुले दुर्गम हिमालका दृश्य र वन्यजन्तुहरुको अवलोकन गर्न सक्छन l पर्यटक संख्या बढ्दै गएको भए पनि अन्य क्षेत्रहरु भन्दा यहाँ धेरै कम पर्यटकहरु मात्र पुग्ने गरेका छन् l

सन् २०२१ पछिको पर्यटनको अवस्था 

सन् २०२१ देखि यो क्षेत्रमा पर्यटक बढ्दो छ l सो सालमा यहाँ जम्मा १७१ पर्यटकहरु आएका थिए भने, सन् २०२५ मा यो संख्या बढेर १,३४४ पुगेको छ l यो वृद्धि भएको संख्या भने मुलतः विदेशी पर्यटकहरुले गर्दा हो l नेपाली र सार्क पर्यटकहरु बढेता पनि यिनीहरुको वृद्धि बिदेशीहरुको तुलनामा कम नै छ l

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१); The Rising Nepal (2025); * छ महिनाको मात्र उपलब्ध भएको l

नेपाली पर्यटक थोरै;  यात्राको अनिश्चित ढांचा 

यस संरक्षण क्षेत्रमा विदेशी पर्यटकहरु बढ्दै गएता पनि, नेपाली पर्यटकहरुको संख्या कम र अस्थिर छ l अरु निकुन्ज र संरक्षण क्षेत्रको तुलनामा, यस संरक्षण क्षेत्रले नेपाली पर्यटकहरु खासै तान्न सकेको छैन l

नेपाली पर्यटकहरुको संख्या २०२१ को असोजमा ६० सम्म पुगेको थियो भने, सन् २०२३ को वर्षभर त्यहाँ पुग्ने नेपालीको संख्या ३१ मात्र रह्यो  l यसअर्थमा, यहाँ आउने नेपाली पर्यटकहरु अस्थिर प्रकृतिका छन् l छरिएका छन् l कुनै निश्चित महिना बनाएर आउने तालिका पनि खासै छैन l हरेक वर्ष फरक फरक महिनामा नेपालीहरु यहाँ आउने गर्दछन् l 

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

मोटामोटी ६ महिने सिजन

कञ्चनजङ्घाको पर्यटन दुई छोटो समयहरूमा सीमित छ l चैत्र-बैशाख र असोज-मंगसिर l लगभग सबै विदेशी पर्यटकहरु यिनै महिनाको हाराहारी बनाएर आउने हुन् l   

• फाल्गुण-बैशाख:  यी महिनामा विदेशी पर्यटकहरु यो क्षेत्रमा अत्यधिक आउने गर्छन l सन् २०२४ मा यी तिन महिनामा मात्र ३६८ पर्यटकहरु आए l   

• चाडपर्व नजिक:  अर्को सिजन भनेको दशैं-तिहारको नजिक हो l  

सार्क पर्यटकहरुको बेग्लै ढांचा छ l उनीहरु प्रायः मंगसिरमा पढी आउने गर्छन l तर बैशाख पनि उनीहरुको लागि हिड्ने महिना हो l 

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

ब्यस्त र खाली समय:  यस संरक्षण क्षेत्रको वास्तविक कथा 

माषिक पर्यटक संख्याले यो संरक्षण क्षेत्रमा कहिले खाली हुन्छ र कहिले भरि हुन्छ भन्ने जानकारी दिन्छ l सन् २०२४ मा लगभग ९०% पर्यटकहरु छ महिना भित्र यहाँ आए l बाँकि समय लगभग सबै खाली हो l 

• मुख्य समय:  कार्तिक (४३८ पर्यटकहरु) र असोज (१४५ पर्यटकहरु) l  

• कम पर्यटक आउने समय:  विशेष गरि जाडोको महिना l 

यो वास्तविकताले भन्छ, कञ्चनजङ्घाको व्यवसायले बर्ष भरि टिक्न चाही गाह्रो छ l 

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

यहाँको व्यवसायिक योजना

पर्यटकहरुको संख्याले एउटा कुरो निश्चित छ l यहाँ हुल भन्दा पनि लक्षित पर्यटकहरु आउने हुन् l विस्तारै पर्यटक संख्या पनि बढ्दै छ l यसर्थ, यहाँको व्यवसायिक योजनाले यी कुराहरुलाई ख्यालमा राख्नुपर्छ l यी योजनाहरुले के मा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने जानकारी यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ l 

सन् २०२६ मा कति हुन्छन त ? यो हेरेर आफ्नो योजना बनाउनुहोस्

विगत चार वर्षले पर्यटक वृद्धिको कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रमा प्रचुर सम्भावना देखाएको छ l तल देखाईएको अवस्था हेरेर आफ्नो कार्यतालिका बनाउनुहोस् l 

नोट: ८०% को बिश्वास अन्तराल

कञ्चनजङ्घाको सफलताको शुत्र

• छ महिनाको व्यवसायिक योजना: पर्यटक आउने छ महिनाको अवधिमा यहाँले आफ्नो सबै शक्ति लगाउनुपर्ने हुन्छ l

• विदेशी पर्यटकलाई लक्षित: हरेक कुरो गर्दा विदेशी पर्यटकलाई सोच्नुहोस् l चाहे त्यो खानेकुरोको मेनु होस् वा अनलाइन पेज बनाउदा होस् l

• ब्यस्त समयमा फरक मूल्य: ब्यस्त महिनामा फरक मूल्य राख्ने बानी गर्नुहोस् l

• आपूर्ति व्यवस्था बलियो बनाउनुहोस्: यहाँको व्यवसायलाई आवस्यक पर्ने खाद्य, तेल/ग्यास र अन्य सामग्रीहरुको आपूर्ति व्यवस्था दरिलो बनाउनुहोस् l

• सुरक्षासंग सम्झौता नगर्नुहोस्: स्याटलाईट फोन जस्ता सञ्चार सेवाहरू उपलब्ध गराउनुहोस् l आपतकालीन योजना बनाई राख्नुहोस् । यो नै तपाईंको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सेवा हुनेछ।