शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज काठमाडौंको उत्तरमा अवस्थित छ । यसले काठमाडौँ सहरलाई हरियाली बनाएको छ l यसले काठमाडौँका लागि मुख्य खानेपानीको स्रोतको रूपमा पनि काम गरेको छ l यहाँ आउने पर्यटकहरुमा स्थानीय परिवार देखि लिएर विदेशी र आध्यात्मिक तीर्थयात्रीहरूसम्म पर्छन l तर संख्यालाई हेर्ने हो भने, यहाँ आउने सबैभन्दा बढी पर्यटकहरु नेपाली हुन् l यी पर्यटकहरु शान्त र रमणीय प्राकृतिक स्थल खोज्दै यहाँ आएका हुन् ।

नेपाली पर्यटकहरुको उत्साहजनक वृद्धि

शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सन् २०२१ देखि २०२३ सम्म कुल पर्यटकहरूको सङ्ख्या १००% भन्दा बढीले थपिएको छ। नेपाली पर्यटकहरूको हिस्सा ९६% भन्दा बढी छ। यो सङ्ख्या सन् २०२३ र २०२४ मा पनि उस्तै देखिन्छ l पोखरा र एभरेस्ट जस्ता ठाउँहरु विदेशी पर्यटकहरूमा निर्भर हुन्छन भने शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज विशुद्ध नेपाली पर्यटकहरुले थेगेको पर्यटकीय गन्तव्य हो।

Source:  Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81); * - Only 6 months available

पर्यटकहरुको मौसमी यात्रा

शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा १२ महिना नै पर्यटकहरू आउने गर्छन् l संख्यामा हेर्ने हो भने हरेक महिना कमसेकम २० हजार भन्दा बढी पर्यटकहरु यहाँ आएका छन् l अझ उत्साहजनक कुरो त, जाडोको पुस माघमा पनि यहाँ पर्यटकहरु आउने गर्छन् l

• भाद्र-पौष: यो निकुञ्जमा हरेक महिना नेपाली पर्यटकहरू पुग्ने गरेका छन्। तर संख्यालाई हेर्ने हो भने भाद्रदेखि पौष महिनामा यहाँ अलिक धेरै नेपाली पर्यटकहरु पुग्ने गरेको देखिएको छ l सम्भवत सफा मौसम र नेपाली चाडपर्वहरुले गर्दा यो संख्या धेरै देखिएको हो l मंगसिर र पौषमा मात्रै यहाँ ४९,३६१ नेपाली पर्यटकहरु यहाँ घुम्न आए l यसर्थ यी समयमा आफ्नो बुद्धि र सुविचार सहित व्यवसायिक रणनीति बनाउनुहोस् l 

• चैत्र-असार: यी महिनाहरुमा पनि नेपाली पर्यटकहरु यहाँ उल्लेख्य रुपमा आउने गरेका छन् l सम्भवतः सफा मौसम र बिदाको समयले गर्दा यस्तो भएको हुन सक्छ l  

• माघ-फाल्गुण र श्रावण: यी महिनाहरुमा नेपाली पर्यटकहरु कम हुने गरेको छ l यसर्थ, यो समयमा सम्बन्धहरु बनाउने र आउने सिजनको तयारी गर्ने तिर सोच बनाउदा उपर्युक्त हुन्छ l 

Source:  Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)

विदेशी पर्यटकहरुलाई प्रिमियम सेवा दिनुहोस् 

नेपाली पर्यटकहरु वर्षभरि नै यहाँ आउने गर्छन l तर विदेशी पर्यटकहरु आउने निश्चित महिना छ l नेपालीको तुलनामा यी पर्यटकहरुले बढी खर्च गर्ने हुँदा, यस्ता खाले पर्यटकहरुलाई प्रिमियम सेवा दिने उपाय खोज्नुहोस् l

संख्याले भन्छ विदेशी पर्यटकहरूको निश्चित यात्रातालिका छ। उनीहरू शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज घुम्न आउँदा चैत्रदेखि जेठ वा कार्तिकदेखि मङ्सिर महिनामा आउने गर्दछन् l सन् २०२३ मा लगभग आधि जसो विदेशी पर्यटकहरू यही पाँच महिना भित्र आएका थिए। सो वर्षको असोज-कार्तिकमा त लगभग १७०५ विदेशी पर्यटकहरु यो ठाउँमा घुम्न आए l तर, हरेक वर्ष उनीहरुले यात्रा गर्ने तालिका भने फरक हुदै छ l 

सार्क पर्यटकहरूको भने अलिक फरक यात्रातालिका देखिएको छ। पौष महिनामा धेरै र असार महिनामा दोस्रो धेरै सङ्ख्यामा सार्क पर्यटकहरु यो ठाउँमा घुम्न आउने गर्छन l तर, पानी पर्ने समयमा होस् वा अन्य महिना होस् सार्क पर्यटकहरुको आगमन हरेक वर्ष स्थिर देखिएको छ l ​

Source:  Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)

यहाँको वार्षिक योजना: बहु रणनीतिहरूको आवस्यकता

शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सफल व्यवसायीले बहु-रणनीति बनाउनुपर्छ l यी रणनीतिहरु पर्यटक संख्यालाई हेरेर तय गर्नुपर्छ l एकै रणनीति बनाएर बाह्र महिना नै काम गर्नु घातक हुन्छ l

Source:  Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)

कहाँ ध्यान दिने त ?  

शिवपुरी दुर्गम ठाउँमा अवस्थित पदयात्रा केन्द्र होइन । यो त शहरबाट एकदम नजिक छ l यहाँको व्यवसाय भनेको स्थानीय क्याफे जत्तिकै सजिलो र भरपर्दो हुनुपर्छ l ठुलो ठुलो लज राखेर होइन ।

• पर्यटक संख्यालाई हेर्नुहोस्: धेरै पर्यटकबाट थोरै थोरै गर्दै आम्दानी गर्ने बाटो खोज्नुहोस् l यहाँको नाफा नै यहाँ देखिएको हुलबाट आउने हो l

• सुविधा दिनुहोस्: यहाँ आउने पर्यटकहरुको यात्रालाई सहज कसरी बनाउने भन्ने कुरोमा यहाँको सेवा जोड्नुहोस् l ​

• नियमित आउने नेपाली पर्यटकहरुको बारेमा सोच्नुहोस्, विदेशीको होइन:  यहाँ नियमित जस्तो आउने नेपाली पर्यटकहरुलाई लक्षित गरेर आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्नुहोस l 

प्रक्षेपित संख्यालाई आधार मानेर योजना बनाउनुहोस् 

विगत चार वर्षले यहाँ पर्यटक संख्या बढ्दै गएको तथ्य देखाएको छ l तर, यसो भनिरहदा, पर्यटन अवस्था एकाएक परिवर्तन पनि हुनसक्छ l यसर्थ, व्यवसायले हरेक महिना आउने र आइराखेको पर्यटक संख्यालाई हेरेर स्मार्ट निर्णय लिनुपर्छ l 

Note:  80% Confidence Interval

शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सफलताको शुत्र

• एकलाई होइन, २९ लाई हेर्नुहोस्:  यहाँको आम्दानी हजारौं नेपाली पदयात्रीहरुबाट हुने हो, निश्चित विदेशी पर्यटकहरूबाट होइन । यसर्थ, संख्यालाई लक्षित गर्नुहोस् l

• डे-ट्रिपलाई आफ्नो मुख्य आम्दानी बनाऊ: पर्यटकहरुले पार्कको टिकट किनिसकेपछि चाहिने सरसामानहरु बेच्नुहोस् l जस्तै: खाजा, पार्किङ, गियर भाडा, वा अन्य केहि l

• छुट्टिबाहेकको दिनको लागि रणनीति बनाउनुहोस्:  विद्यालय, कार्यालय र स्थानीय क्लबहरूसँग समन्वय गरेर शनिवारबाहेकको दिनमा पनि व्यवसाय बढाउनुहोस् l

• प्रिमियम सेवा पनि दिनुहोस्:  पंक्षी अवलोकन वा संस्थाको जमघट जस्तो कार्यक्रममार्फत प्रिमियम सेवा पनि दिनुहोस् l यसले बढी आम्दानी गर्न सहयोग पुग्छ l 

• सहयात्रा गर्नुहोस्:  यदि यहाँ काठमाडौँमा नै हुनुहुन्छ भने होटेल, टुर व्यवसायी वा ट्याक्सी कम्पनीहरुसंग सहकार्य गर्नुहोस् l आवस्यकता पर्दा पर्यटकहरुलाई यी सेवा दिनुहोस् l