शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज काठमाडौंको उत्तरमा अवस्थित छ । यसले काठमाडौँ सहरलाई हरियाली बनाएको छ l यसले काठमाडौँका लागि मुख्य खानेपानीको स्रोतको रूपमा पनि काम गरेको छ l यहाँ आउने पर्यटकहरुमा स्थानीय परिवार देखि लिएर विदेशी र आध्यात्मिक तीर्थयात्रीहरूसम्म पर्छन l तर संख्यालाई हेर्ने हो भने, यहाँ आउने सबैभन्दा बढी पर्यटकहरु नेपाली हुन् l यी पर्यटकहरु शान्त र रमणीय प्राकृतिक स्थल खोज्दै यहाँ आएका हुन् ।
नेपाली पर्यटकहरुको उत्साहजनक वृद्धि
सन् २०२१ र २०२४ को बीचमा नेपाली पर्यटकहरुको संख्या ३००% ले बढेको छ l नेपाली पर्यटकहरुको संख्या कुल पर्यटकहरुको लगभग ९६% भन्दा बढी छ l सन् २०२४ मा पनि यस्तै अवस्था रहेको छ l पोखरा वा सगरमाथा जस्ता गन्तव्यहरू विदेशी पर्यटकहरूमा निर्भर भए पनि, शिवपुरीको पहिचान र भविष्य नेपालको अन्तरिक पर्यटनसंग बिशेष जोडिएको छ । यसर्थ, यहाँको व्यापार व्यवसायले नेपाली पर्यटकहरुलाई नै लक्षित गरेर रणनीति बनाउने हो l
वर्ष | नेपाली | सार्क | विदेशी | जम्मा |
|---|---|---|---|---|
२०२१ | १५५,९१३ | २३० | १,२६१ | १५७,४०४ |
२०२२ | १९९,३४६ | ८२८ | ७,२९५ | २०७,४६९ |
२०२३ | ३३६,२२९ | १,५५७ | ९,८०८ | ३४७,५९४ |
२०२४ | ३६७,६९३ | १,७४८ | १०,९१६ | ३८०,३५७ |
२०२५* | १९१,९२७ | ९०२ | ४,९६२ | १९७,७९१ |
स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81); Shivapuri National Park;* - Only 6 months available
गाठी कुरो:यहाँको सफलता भनेको दिउँसो यो ठाउँ घुम्न आउने सेवाग्राहीमा भर पर्छ । यसर्थ, आफ्नो तालिका, र बजेट यिनै पर्यटकहरूको आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर बनाउनुहोस् l यहाँ आउने पर्यटकहरु परम्परागत ट्रेक भन्दा पनि प्रकृतिको सामिप्यता खोज्ने हुन्, यसैले सोही अनुसार व्यवसायिक रणनीति बनाउनुहोस् l
पर्यटकहरुको मौसमी यात्रा
शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा १२ महिना नै पर्यटकहरू आउने गर्छन् l संख्यामा हेर्ने हो भने हरेक महिना कमसेकम २० हजार भन्दा बढी पर्यटकहरु यहाँ आएका छन् l अझ उत्साहजनक कुरो त, जाडोको पुस माघमा पनि यहाँ पर्यटकहरु आउने गर्छन् l
भाद्र-पौष: यहाँ आउने पर्यटकहरुको संख्यालाई हेर्ने हो भने भाद्रदेखि पौष महिनामा यहाँ अलिक धेरै नेपाली पर्यटकहरु पुग्ने गरेको देखिएको छ l सम्भवत सफा मौसम र नेपाली चाडपर्वहरुले गर्दा यो संख्या धेरै देखिएको हो l सन् २०२३ को मंगसिर र पौषमा यहाँ पुग्ने नेपाली पर्यटक संख्या ४९,३६१ थियो l सन् २०२४ मा यो संख्या अलिक घटेर ४४,८४१ पुगेको छ l
चैत्र-असार: यी महिनाहरुमा पनि नेपाली पर्यटकहरु यहाँ उल्लेख्य रुपमा आउने गरेका छन् l सम्भवतः सफा मौसम र बिदाको समयले गर्दा यस्तो भएको हुन सक्छ l
माघ-फाल्गुण र श्रावण: यी महिनाहरुमा नेपाली पर्यटकहरु कम हुने गरेको छ l यसर्थ, यो समयमा सम्बन्धहरु बनाउने र आउने सिजनको तयारी गर्ने तिर सोच बनाउदा उपर्युक्त हुन्छ l
मासिक नेपाली पर्यटक, २०२४
स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81);
Shivapuri National Park
गाठी कुरो: ६ महिनाको ब्यस्त समयमा व्यवसायहरुले धेरै आम्दानी गर्ने हो l अरु महिनामा भने अर्को ब्यस्त समयको लागि नया रणनीति बनाउन समय खर्च गर्नुपर्छ l
विदेशी पर्यटकहरुलाई प्रिमियम सेवा दिनुहोस्
नेपाली पर्यटकहरु वर्षभरि नै यहाँ आउने गर्छन l तर विदेशी पर्यटकहरु आउने निश्चित महिना छ l नेपालीको तुलनामा यी पर्यटकहरुले बढी खर्च गर्ने हुँदा, यस्ता खाले पर्यटकहरुलाई प्रिमियम सेवा दिने उपाय खोज्नुहोस् l
संख्याले भन्छ विदेशी पर्यटकहरूको निश्चित यात्रातालिका छ। उनीहरू शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज घुम्न आउँदा चैत्रदेखि जेठ वा कार्तिकदेखि पौष महिनामा आउने गर्दछन् l सन् २०२४ मा आधि भन्दा बढी विदेशी पर्यटकहरू यही छ महिना भित्र आएका थिए (७,९१९ पर्यटकहरु) l तर, हरेक वर्ष उनीहरुले यात्रा गर्ने तालिका भने फरक हुदै छ l
सार्क पर्यटकहरूको भने अलिक फरक यात्रातालिका देखिएको छ। पौष महिनामा धेरै र असार महिनामा दोस्रो धेरै सङ्ख्यामा सार्क पर्यटकहरु यो ठाउँमा घुम्न आउने गर्छन l तर, पानी पर्ने समयमा होस् वा अन्य महिना होस् सार्क पर्यटकहरुको आगमन हरेक वर्ष स्थिर देखिएको छ l
मासिक विदेशी पर्यटक, २०२४
स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81);
Shivapuri National Park
याद राख्नुपर्ने: प्रिमियम सेवाहरू जथाभावी नदिनुहोस् l विदेशी र सार्क पर्यटकहरु आउने समय हेर्नुहोस् र सोहि अनुसार प्रिमियम सेवाहरु तयार गर्नुहोस् l
यहाँको वार्षिक योजना: बहु रणनीतिहरूको आवस्यकता
शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सफल व्यवसायीले बहु-रणनीति बनाउनुपर्छ l यी रणनीतिहरु पर्यटक संख्यालाई हेरेर तय गर्नुपर्छ l एकै रणनीति बनाएर बाह्र महिना नै काम गर्नु घातक हुन्छ l
मासिक कुल पर्यटक, २०२४
स्रोत: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81);
Shivapuri National Park
वजार विविधिकरण: हरेक खाले पर्यटकहरूका लागि एउटै योजना नबनाउनुहोस्। बरु तीन फरकफरक योजनाहरू बनाउनुहोस्। धेरै पर्यटकहरु आउने छ महिनामा कसरी आम्दानी गर्न सकिन्छ त्यो योजना बनाउनुहोस्। ठिक्क पर्यटक आउने तीन महिनामा कसरी अगाडि बढ्ने अर्को योजना बनाउनुहोस् l जाडो महिना वा पर्यटक कम हुँदा के गर्ने त्यसको अर्को योजना बनाउनुहोस् l
कहाँ ध्यान दिने त ?
शिवपुरी दुर्गम ठाउँमा अवस्थित पदयात्रा केन्द्र होइन । यो त शहरबाट एकदम नजिक छ l यहाँको व्यवसाय भनेको स्थानीय क्याफे जत्तिकै सजिलो र भरपर्दो हुनुपर्छ l ठुलो ठुलो लज राखेर होइन ।
पर्यटक संख्यालाई हेर्नुहोस्: धेरै पर्यटकबाट थोरै थोरै गर्दै आम्दानी गर्ने बाटो खोज्नुहोस् l यहाँको नाफा नै यहाँ देखिएको हुलबाट आउने हो l
सुविधा दिनुहोस्: यहाँ आउने पर्यटकहरुको यात्रालाई सहज कसरी बनाउने भन्ने कुरोमा यहाँको सेवा जोड्नुहोस् l
नियमित आउने नेपाली पर्यटकहरुको बारेमा सोच्नुहोस्, विदेशीको होइन: यहाँ नियमित जस्तो आउने नेपाली पर्यटकहरुलाई लक्षित गरेर आफ्नो व्यवसाय विस्तार गर्नुहोस l
धेरै सम्भावना भएका क्षेत्रहरु ✅
एकदम महत्वपूर्ण: पार्किंग, खानेपानी, स्न्याक्स, र सवा शौचालय l
सुधार्नु पर्ने: पंक्षी अवलोकन, फोटोग्राफी टुर, गुम्बा पदयात्रा, लगायत उपकरणहरु भाडामा ।
सदस्यता: सदस्यहरुको लागि पासको व्यवस्था l सदस्यहरुको लागि बिशेष सांगीतिक वा अन्य कार्यक्रमहरु l
अलिक ध्यान दिनुपर्ने क्षेत्रहरु ⚠️
आवाससहितका होटेलहरु: प्रायः पर्यटकहरु पदयात्रा गर्न जाने हुँदा, खासै कम माग मात्र रहेको छ l
उच्च खाले रेस्टुरेन्ट: पदयात्रामा हिडेका पर्यटकहरुले छिटो, छरितो खाले रेस्टुरेन्ट खोज्ने हुँदा, त्यता तिर ध्यान दिनु बेश हुन्छ l
दुर्गम ठाउँमा व्यवसाय: यदि यहाँ मुख्य ठाउँमा हुनुहुन्न भने, यहाँलाई गाह्रो पर्न सक्छ l
विदेशी पर्यटकलाई मात्र लक्षित: ख्याल गरौ, जम्माजम्मी विदेशी पर्यटकहरु भनेको ३% भन्दा पनि कम हो l
पटक पटक सोच्नुपर्ने क्षेत्रहरु ❌
पैसा तिर्न सक्ने विदेशीहरुलाई मात्र लक्षित गर्नु: यहाँ प्रिमियम सेवा भन्दा पनि धेरैलाई सेवा दिन सक्ने खाले व्यवसायको बारेमा सोच्नुपर्छ l
रात नै बिताउन पर्ने व्यवसायहरु: पदयात्रीहरुका लागि यस्तो व्यवासय खासै काम नगर्न सक्छ l
छुट्टिको दिनमा मात्र व्यापार गर्नु: यसो गर्दा यहाँका ७०% ग्राहक छुट्ने सम्भावना हुन्छ l .
नेपाली पर्यटकहरुलाई कम ख्याल गर्ने: यो गर्नु भनेको ठुलो गल्ति हुन्छ l .
वातावरणीय पक्षलाई ख्याल नगर्नु: यो नगर्नु भनेको यो क्षेत्रको अस्तित्व नै पछि ओझेलमा पर्नु हो l
प्रक्षेपित संख्यालाई आधार मानेर योजना बनाउनुहोस्
विगत चार वर्षले यहाँ पर्यटक संख्या बढ्दै गएको तथ्य देखाएको छ l तर, यसो भनिरहदा, पर्यटन अवस्था एकाएक परिवर्तन पनि हुनसक्छ l यसर्थ, व्यवसायले हरेक महिना आउने र आइराखेको पर्यटक संख्यालाई हेरेर स्मार्ट निर्णय लिनुपर्छ l
सन् २०२४/२५ को विवरण प्राप्त भएपश्चात, सन् २०२६ मा यहाँ आउन सक्ने पर्यटक सङ्ख्या पनि परिवर्तन भएको छ, जुन यो तालिकामा राखिएको छ l
अवस्था | प्रक्षेपित पर्यटक |
|---|---|
अहिलेको अवस्था रह्यो भने | ~ |
बढी आए भने | ~ |
कम आए भने | ~ |
नोट: ८०% बिश्वास अन्तरालमा
महत्वपूर्ण जानकारी: यी संख्यालाई आफ्नो योजना बनाउने आधारको रुपमा प्रयोग गर्नुहोस्, तर यो संख्यामा पूर्ण रुपमा भर नपर्नुहोस l विविधि अर्थ-, भूगोल- नीति र स्थानीय घटनाक्रमले यो संख्या तलमाथि पर्न सक्छ l
शिवपुरी-नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जमा सफलताको शुत्र
एकलाई होइन, २९ लाई हेर्नुहोस्: यहाँको आम्दानी हजारौं नेपाली पदयात्रीहरुबाट हुने हो, निश्चित विदेशी पर्यटकहरूबाट होइन । यसर्थ, संख्यालाई लक्षित गर्नुहोस् l
डे-ट्रिपलाई आफ्नो मुख्य आम्दानी बनाऊ: पर्यटकहरुले पार्कको टिकट किनिसकेपछि चाहिने सरसामानहरु बेच्नुहोस् l जस्तै: खाजा, पार्किङ, गियर भाडा, वा अन्य केहि l
छुट्टिबाहेकको दिनको लागि रणनीति बनाउनुहोस्: विद्यालय, कार्यालय र स्थानीय क्लबहरूसँग समन्वय गरेर शनिवारबाहेकको दिनमा पनि व्यवसाय बढाउनुहोस् l
प्रिमियम सेवा पनि दिनुहोस्: पंक्षी अवलोकन वा संस्थाको जमघट जस्तो कार्यक्रममार्फत प्रिमियम सेवा पनि दिनुहोस् l यसले बढी आम्दानी गर्न सहयोग पुग्छ l
सहयात्रा गर्नुहोस्: यदि यहाँ काठमाडौँमा नै हुनुहुन्छ भने होटेल, टुर व्यवसायी वा ट्याक्सी कम्पनीहरुसंग सहकार्य गर्नुहोस् l आवस्यकता पर्दा पर्यटकहरुलाई यी सेवा दिनुहोस् l