896
ढोरपाटन सिकार आरक्ष: पर्यटक संख्या, र देखिएका सम्भावनाहरु
Data Insights

ढोरपाटन शिकार आरक्ष नेपालको एक मात्र आरक्ष हो जहाँ नियमित शिकार गर्न अनुमति छ। पश्चिमी नेपालमा अवस्थित, यसमा २,८५० देखि ५,५०० मिटर अग्ला पहाडहरू छन्। यहाँ दुर्गम जंगली निलो भेडा र हिउँ चितुवा जस्ता वन्यजन्तुहरू पाउने गर्दछ l यहाँ पर्यटकहरुले साहसिक कार्य, पदयात्रा र नियन्त्रित शिकार गर्ने सक्छन l

नेपाली लगायत सबै खाले पर्यटकहरु बढ्दै छन् 

सन् २०२५ मा यहाँ २३,६९२ पर्यटकहरु आए l यो भनेको २०२३ को तुलनामा लगभग दोब्बर र २०२१ को तुलनामा पनि उल्लेख्य बढी हो l सन् २०२२ मा केहि संख्या घटे पनि, यहाँ हरेक वर्ष पर्यटक बढ्दै गएका छन् l व्यापार व्यवसायको लागि यो सुखद संदेश हो l 

वर्ष
नेपाली
सार्क
विदेशी
जम्मा
२०२१९,१५६५०९,२०८
२०२२६,४७६५४६,५३०
२०२३१२,६५७८७१२,७५१
२०२४*८,२२६६२८,२९०
२०२५२३,४६७१२२१३२३,६९२

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१); onlinekhabar (2025); * छ महिनाको मात्र उपलब्ध भएको l

चुरो कुरो:  नेपाली पर्यटकहरु यो आरक्षमा सबै भन्दा धेरै आउने गर्दछन् l सन् २०२५ मा आएका सबै पर्यटकहरु मद्धे ९९% नेपालीहरु थिए l विदेशी पर्यटकहरुको संख्या अहिले पनि कम नै छ, तर यो संख्या पनि बढ्दै छ l सन् २०२४ को तुलनामा विदेशीको संख्या दोब्बर बढेको छ, सार्कको तेब्बर बढेको छ l यति बढ्दा पनि, यो संख्या १% भन्दा कम हो l यस मानेमा, यो क्षेत्रमा विदेशी पर्यटक बढाउने सम्भावना प्रचुर छ l

केहि महिना उल्लेख्य पर्यटक, जाडो महिनामा एकदम कम

ढोरपाटनमा १२ महिना नै पर्यटक जादैनन् l यहाँ आउने पर्यटकको एउटा निश्चित ढांचा छ l बैशाख, असोज-कार्तिकमा धेरै पर्यटकहरु यहाँ आउने गर्दछन् l सन् २०२३ मा आएका पर्यटकहरुमद्धे ५,४८५ पर्यटकहरु तिनै ३ महिनामा ढोरपाटन पुगेका हुन् l यो भनेको लगभग आधा जसो पर्यटकहरु हुन् l यो समय ट्रेकिंग र धर्मकर्मको लागि उपर्युक्त समय पनि हो l 

मासिक नेपाली पर्यटक संख्या, २०२३

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

चुरो कुरो:  यहाँ व्यवसाय चलाउने जो कोहीको लागि यो ढाँचा धेरै महत्त्वपूर्ण छ। यहाले बैशाख-जेठ र असोज-मंगसिरको बीचमा कमाउने हो l जाडोको समयमा एकदम कम पर्यटक आउने गर्दछन् l सफल व्यवसायीले यी सबै कुरोहरु ख्याल गरेर मात्र अघि बढ्नुपर्छ l 
यहाँको व्यवसायले छोटो समयलाई ध्यानमा राखेर आफ्नो योजनाहरु बनाउनुपर्छ l 

सानो तर महत्वपूर्ण बजार:  विदेशी पर्यटकहरु 

विदेशी पर्यटक संख्यामा कम छन् तर महत्त्वपूर्ण छन्।  सन् २०२३ मा यो आरक्षमा केवल ९४ विदेशी पर्यटकहरु आए l आउने पर्यटकहरुमा शिकारी, साहसिक पदयात्री र अनुसन्धानकर्ताहरू छन् l यिनले अरु पर्यटक भन्दा बढी खर्च गर्छन l यसर्थ, यिनीहरु प्रिमियम पर्यटकहरु हुन् l 

तर, यी पर्यटकहरु आउने समय निश्चित छ l नेपाली पर्यटक जस्तै यिनीहरु पनि दशैं-तिहारको समयमा यो आरक्षमा आउने गर्दछन् l 

मासिक विदेशी पर्यटक संख्या, २०२३

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

ध्यान दिनुपर्ने:  विदेशी पर्यटकहरु कम छन्, तर तिनीहरु महत्वपूर्ण हुन् l यिनीहरु प्रायः दशैं तिहार तिर बढी आउने गर्दछन् l नेपाली र विदेशी पर्यटकहरु आउने समय उस्तै उस्तै भएकोले, यी सबैलाई उही गाइड, होटेल र सेवाहरु आवस्यक पर्दछ l ​

यो अवस्था हुनु भनेको राम्रो पनि हो l यहाँको व्यवसायसंग विशेष सीप, परमिट वा विदेशीको लागि चाहिने अत्यावश्यक सरसामानहरु छन् भने यहाँले प्रिमियम सेवा दिनुहोस् l

मौषमी वास्तविकता: केहि महिना धेरै अनि जाडो महिनामा एकदम कम

ढोरपाटनमा पर्यटकहरु आउने निश्चित समयावधि छ l सन् २०२३ मा बिशेष गरि बैशाख-जेठ र असोज-मंगसिर महिनामा धेरै भन्दा धेरै पर्यटकहरु यो आरक्षमा आएका थिए l जाडो महिना (पौष-माघ) मा ११०५ र ८२ पर्यटकहरु मात्र यो क्षेत्रमा आए l यो भनेको, ५/६ महिनामा यहाँले बर्षभरि पुग्ने आम्दानी गर्न सक्नुपर्छ l 

मासिक कुल पर्यटक संख्या, २०२३ 

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

गाठी कुरो:  वर्षभरि समान रूपमा सञ्चालन हुने परम्परागत व्यवसाय मोडेल यहाँ सम्भव हुदैन l खर्च र आम्दानी मिलाउन व्यस्त सिजनमा मात्र व्यवसाय गर्नु राम्रो रणनीति हो। जाडो महिना कम पर्यटक आउने हुँदा अन्य आयका स्रोत खोज्न, आफ्नो टोली सानो राख्न, र कम खर्चिलो गतिविधिहरू गर्न जान्नुपर्छ l मुख्य कुरो, सीमित महिनामा धेरै कमाउने उपाय खोज्नु हो र जाडो महिनामा सो कमाइले थेग्नु हो वा अन्य विकल्प खोज्ने हो l

पर्यटक संख्याको आधारमा रणनीतिक सुझावहरु 

बिगतको ४ वर्षको डेटाले ढोरपाटनमा पर्यटक वृद्धि हुने सम्भावना देखाएको छ l पर्यटकहरु मुख्यतय दुइ सिजनमा त्यहाँ बढी आउने गर्छन l यहि समयलाई लक्षित गरेर आफ्नो व्यवसायमार्फत सम्भावना खोज्नुहोस् l तल केहि सम्भावनाका क्षेत्र लगायत अलिक ख्याल गर्नुपर्ने क्षेत्रहरुको बारेमा जानकारी दिईएको छ l 

  • होटेल तथा लज:  मुख्य सिजनमा खोल्न मिल्ने गरि होटेल तथा लजको सम्भावना खोज्नुस l तर, सानो, चिटिक्क र पर्यटकहरुले तिर्न सक्ने खाले होटेलको अवधारणा ल्याउनुस l लक्जरी होटेल तिर नजानुहोस् l सफा र सुरक्षित बसाईमा ध्यान दिनुहोस् l 
  • नेपालीका लागि बिशेष प्याकेज:  धेरै नेपालीहरु परिवार वा समुहमा आउने गर्छन l यसर्थ, विशेष प्याकेज सहित खाना, बस्न र स्थानीय गाइडको सेवा दिनुहोस् l सामाजिक संजाल मार्फत प्रचारप्रसार गर्नुहोस् l 
  • ट्रेकिंग र टुर सेवा:  यहाँ आउने प्रायः पर्यटकहरुले ट्रेकिंग र प्रकृतिसंगको सामिप्यता खोज्ने हुन् l  यसर्थ, एउटा सानो संस्था खोल्दा बेश हुन्छ l यातायात र आधारभूत सेवाहरु दिन थाल्नुस l स्थानीयहरुलाई गाइडको रुपमा अघि सार्नुस l 
  • चाडपर्व र बिदाको समय:  आफ्नो व्यवसायिक रणनीतिलाई नेपाली चाडपर्व र बिदाको बेलामा अघि सार्नुहोस् l यस्तो बेलामा बिशेष प्याकेजको व्यवस्था गर्नुहोस् l 
  • विदेशी पर्यटकको लागि प्रिमियम सेवा: विदेशी पर्यटकको संख्या कम भएपनि, यो समूहले खर्च धेरै गर्छन l यहाँले राम्रो सेवा दिन सक्नुभयो भने, यिनले प्रिमियम सेवा पनि लिन्छन l यसर्थ, सिकार गर्ने व्यवस्था, फोटोग्राफी, र क्यम्पिंगको व्यवस्था गर्नुस l यी कार्यले नाफा दिन्छ l 
  • विदेशी पर्यटकलाई लक्षित गरेर बिशेष सुविधाहरु:  सिकार गर्न र फोटोग्राफीले आम्दानी राम्रो हुन्छ l तर विदेशी पर्यटकको संख्या थोरै भएकोले यसैमा मात्र आफ्नो व्यवसाय निर्भर हुने व्यवस्था नगर्दा बेश हुन्छ l पहिले, स्थानीय पर्यटकहरुसंग राम्रो सम्बन्ध बनाउदा बेश हुन्छ l 
  • ठुलो लागत सहितको होटेल:  ठुलो होटेल खोल्नु अघि ध्यान दिनु पर्छ l यसको सट्टा एउटा सानो चियाघर वा भान्छासहितको होटेलको बारेमा सोच्नुस l तर त्यो होटेलले ग्राहकले भनेको जस्तो खानेकुरा र मौषम अनुसार चल्ने हुनुपर्छ l 
  • पर्यटक आउने समयमा निर्माण र पुनर्निर्माण: पर्यटकको वृद्धिलाई देखेर निर्माण थाल्नु स्वाभाविक नै हो l तर यस्तो बेला सरसामान देखि ज्यालादारी पनि बढी हुने हुदा, समस्या पर्न सक्छ l यसर्थ, सम्भव भएसम्म यस्ता निर्माण र पुनर्निर्माणलाई पर्यटक संख्या कम भएको बेलामा गर्दा बेश हुन्छ l 
  • एकै खाले पर्यटकमा भर पर्नु:  चाहे विदेशी होस् वा नेपाली होस्, एकै खाले पर्यटकमा मात्र भर पर्नु राम्रो होइन l केहि कारणबस ति पर्यटकहरु आउन छोडे, समस्या हुन्छ l 
  • ब्यस्त पर्यटक देखेर ठुलो स्तरोन्नति:  ठुला र लक्जरी होटेल खोल्नु अहिले नै घातक हुनसक्छ l 
  • बर्षभरि एकै खाले मूल्य निर्धारण:  व्यवसायको लागि यो सबै भन्दा घातक हो l माग धेरै हुँदा र थोरै हुँदा मूल्य पनि सोहि अनुसार निर्धारण गर्न जान्नुहोस् l 

पर्यटक संख्या हेरेर आफ्नो व्यवसायको योजना बनाउनहोस् 

विगत चार वर्षको अंकले चितवन आउने पर्यटकको संख्यामा वृद्धि भएको देखाऊदछ l सफल व्यवसायले सम्भावना र जोखिम दुवै हेरेर योजना बनाउनुपर्छ l चार वर्षको अंक अनुसार २०२६ मा यति जति पर्यटक त्यहाँ आउन सक्दछन् भनेर हामीले अनुमान गरेका छौ l 

अवस्था 
प्रक्षेपित पर्यटक 
अहिलेको अवस्थामा  ~ ३६,७००
धेरै आए भने ~ ५३,१००
कम आए भने  ~ २०,१००

नोट: ८०% को बिश्वास अन्तराल

महत्वपुर्ण जानकारी:  यी संख्यालाई आफ्नो योजना बनाउने आधारको रुपमा प्रयोग गर्नुहोस्, तर यो संख्यामा पूर्ण रुपमा भर नपर्नुहोस l विविधि अर्थ-, भूगोल- नीति र स्थानीय घटनाक्रमले यो संख्या तलमाथि पर्न सक्छ l  

ढोरपाटनमा सफलताको शुत्र

  • नेपाली पर्यटकलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुहोस्:  यहाँको व्यवसायको मुख्य लक्ष्य विदेशी होइन, नेपालका आगन्तुकहरू हुनुपर्छ। बैशाख-जेठ तथा असोज-मंगसिरमा पर्यटकको चाप बढी हुने भएकाले यही समयलाई केन्द्रमा राखेर यहाले आफ्नो योजना तयार गर्नुपर्छ।
  • जाडोमा खर्च कम र लचिलो बन्न सिक्नुहोस्: जाडो महिनामा यहाले आफ्नो व्यवसायलाई बन्द गर्न वा सानो बनाएर संचालन गर्न सक्नुपर्छ। उच्च मासिक भाडा दर र ठूलो कर्मचारी संख्या राख्ने तिर जानुहुदैन l यसो भएमा, पर्यटक नहुँदा पनि यहाँलाई कम समस्या हुन्छ l 
  • बोनसको रुपमा प्रिमियम सेवा पनि राख्नुहोस् : विदेशी पर्यटकलाई लक्षित गरी निर्देशित सिकार वा वन्यजन्तु फोटोग्राफी टुरजस्ता विशेष सेवा दिनुहोस् l तर यसैमा मात्र आफ्नो आम्दानीको भर नगर्नुहोस् l पर्यटक धेरै आउने समयमा यी कार्यहरुलाई आफ्नो अतिरिक्त सम्भावनाको रुपमा बुझेर अघि बढ्नुहोस् l 
DHN Admin 26 जनवरी, 2026
सेयर गर्नुहोस् 
ट्याग्स
हाम्रा ब्लगहरु
पुरानो मितिका ब्लगहरु 
Sign in to leave a comment
चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज लगानी मार्गदर्शन: तथ्याङ्क, प्रवृत्ति र योजना
Data Insights