बर्दिया–कृष्णसार पर्यटन प्रणाली: वास्तवमा कति होटल आवश्यक छन्?

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज पश्चिम नेपालको प्रमुख वन्यजन्तु पर्यटन गन्तव्य हो। बाघ, गैँडा, हात्ती, डल्फिन, घडियाल तथा सयौं प्रजातिका चराचुरुङ्गीहरूको अवलोकन गर्न यहाँ प्रत्येक वर्ष हजारौं पर्यटक पुग्ने गर्छन्।

हाल बर्दिया क्षेत्रमा करिब ५० होटल तथा होमस्टे सञ्चालनमा रहेको अनुमान गरिएको छ। यदि प्रत्येक होटल वा होमस्टेमा औसत १४ कोठा र प्रत्येक कोठामा औसत २ जना बस्न सक्ने क्षमता मान्ने हो भने, वर्तमान आवास प्रणालीले एकै समयमा करिब १,४०० पर्यटकलाई सेवा दिन सक्छ।

• ५० होटल × १४ कोठा × २ जना प्रति कोठा = १,४०० पाहुनाहरू प्रति रात

स्रोत:  द काठमाडौँ पोस्ट (१९/११/२०८१); AARP Travel Center 

यसैबीच, कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रमा पर्याप्त होटल पूर्वाधार विकास भएको छैन।

पर्यटकहरू दिनको यात्रा (डे ट्रिप) सकेर बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज नजिकैका होटलहरूमा फर्किन्छन्, किनभने संरक्षण क्षेत्रभित्र कुनै रिसोर्ट, होमस्टे वा रेस्टुरेन्ट छैनन्।

रामु केसी - रेन्जर - साभार द काठमाडौँ पोस्ट १०/०६/२०८३

यसले एउटा महत्वपूर्ण प्रश्न उठाउँछ:

• हाल सञ्चालनमा रहेका करिब ५० होटल तथा होमस्टे वास्तवमै आवश्यक छन् त?

👉 यस विश्लेषणमा होटलको माग केवल बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रबाट आउने पर्यटकलाई आधार मानेर गणना गरिएको छ। विवाह, तालिम, सभा–सम्मेलन, स्थानीय कार्यक्रम वा अन्य स्रोतबाट हुने होटल आम्दानी यहाँ समावेश गरिएको छैन।

यस विश्लेषणमा बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रको यथार्थपरक (Realistic) पर्यटक प्रक्षेपण प्रयोग गरिएको छ।

यी तथ्याङ्कहरू कसरी निकालियो भन्ने थप जानकारीको लागि यी ब्लगहरू हेर्नुहोस्:

• बर्दियामा पर्यटन: तथ्यांक र भविष्य
• कृष्णसार संरक्षण क्षेत्र: संरक्षण र पर्यटनको लागि तथ्याङ्क

कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रमा पर्याप्त आवास सुविधा नभएकाले त्यहाँ पुग्ने सबै पर्यटक स्थानीय रूपमा बस्ने सम्भावना हुँदैन। यसका लागि, यस विश्लेषणका लागि कृष्णसारका ५०% पर्यटक बर्दिया क्षेत्रमा फर्केर बस्ने अनुमान गरिएको छ।

यस आधारमा:

👉 यसको अर्थ, बर्दियाको होटल प्रणालीले प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा वार्षिक करिब ३१,५०० पर्यटकलाई सेवा दिनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

यस विश्लेषणमा निम्न मान्यताहरू प्रयोग गरिएको छ।

बर्दियाको मौसमी प्रवृत्तिअनुसार अप्रिल सबैभन्दा व्यस्त महिना हो। पछिल्ला वर्षहरूको तथ्यांकका आधारमा वार्षिक पर्यटकको करिब १५.४३% यही महिनामा आउने अनुमान गरिएको छ।

👉 यदि प्रत्येक होटल पूर्ण रूपमा भरिने हो भने, उच्च सिजनमा करिब ९–१० होटलले माग पूरा गर्न सक्छन्।

वास्तविक पर्यटन बजारमा होटलहरू कहिल्यै १००% भरिएका हुँदैनन्। केही कोठा खाली रहन्छन्, पर्यटक विभिन्न होटलमा विभाजित हुन्छन्, र सबै होटलको सेवा स्तर समान हुँदैन। त्यसैले अधिभोग दर (Occupancy Rate) समावेश गरेर हेर्नु बढी यथार्थपरक हुन्छ।

👉 यसले देखाउँछ कि व्यस्त सिजनलाई आधार मानेर हेर्दा पनि बर्दिया–कृष्णसार पर्यटन प्रणालीलाई करिब १५–१९ होटल ले सहज रूपमा सेवा दिन सक्छन्।

हाल बर्दिया क्षेत्रमा करिब ५० होटल तथा होमस्टे सञ्चालनमा रहेको अनुमान गरिएको छ।

👉 यसले के देखाउँछ भने, हालको होटल आपूर्ति अनुमानित पर्यटक मागभन्दा धेरै माथि रहेको सम्भावना छ।

पर्यटक आगमन पहिले जस्तो छैन l सम्भवतः आर्थिक मन्दीले गर्दा यस्तो भएको पनि हुनसक्छ (२०२५) l

कृष्ण प्रसाद भट्टराई - साभार  - द काठमाडौँ पोस्ट १७/०९/२०८२

👉 यसको अर्थ सबै होटल खाली छन् भन्ने होइन। वास्तविक बजारमा केही होटलहरू स्थान, सेवा गुणस्तर, प्रतिष्ठा, व्यवस्थापन क्षमता तथा ग्राहक अनुभवका कारण उच्च अधिभोग दरमा सञ्चालन हुन सक्छन् भने केही होटलहरूले ग्राहक आकर्षित गर्न संघर्ष गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

बर्दियाको मुख्य चुनौती होटलको संख्या कम हुनु होइन; बरु विद्यमान क्षमताको प्रभावकारी उपयोग गर्नु हो। यदि नयाँ होटलहरू थपिँदै जाने तर पर्यटकको बसाइ अवधि उही २ रातको हाराहारीमा सीमित रहने हो भने प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र हुन सक्छ।

यसको सट्टा, यी रणनीतिहरूमा ध्यान दिनुहोस्:

• बर्दिया–कृष्णसार संयुक्त भ्रमण प्याकेज
• पक्षी अवलोकन पर्यटन
• अनुसन्धान तथा शैक्षिक पर्यटन
• फिल्म तथा डकुमेन्ट्री पर्यटन
• अफ-सिजन गतिविधिहरू
• थारु संस्कृतिमा आधारित अनुभवात्मक कार्यक्रम
• नदी पर्यटन र डल्फिन अवलोकन
• बहुदिने प्रकृति तथा वन्यजन्तु अध्ययन कार्यक्रम​

👉 बर्दियाको वास्तविक अवसर नयाँ कोठा थप्नुमा होइन, एउटै पर्यटकलाई थप दिन बस्न प्रेरित गर्नुमा छ।