कृष्णसार संरक्षण क्षेत्र नेपालको शान्त र खुला घाँसे मैदानमध्ये एक हो । यो मुख्य रूपमा कृष्णसार हरिणको सुरक्षित बासस्थानका रूपमा चिनिन्छ । सुनौलो घाँसे फाँट र खुला आकाशले भरिएको यो क्षेत्र, नेपालका पहाडी ट्रेकभन्दा एकदमै फरक र शान्त अनुभव दिने खालको छ । यस अलावा, नेपालमा बाँकी रहेका घाँसे मैदानहरुमध्येको एक कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रले जैविक विविधता र संरक्षणका दृष्टिले ठूलो महत्व बोकेको छ । यो क्षेत्र भ्रमण गर्नु भनेको दुर्लभ प्रकृतिको संरक्षणमा योगदान दिनु पनि हो l यसका साथै भीडभाडबाट टाढा शान्त प्रकृतिसँग समय बिताउने अवसर पनि हो ।

सन् २०२१ देखि २०२४ सम्मको पर्यटक सङ्ख्याले कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रको पर्यटन लगभग पूर्ण रूपमा नेपाली पर्यटकमै निर्भर रहेको तथ्य देखाएको छ । कुल पर्यटकहरुमध्ये ९७% भन्दा बढी नेपालीहरु नै छन् । महामारीपछि सन् २०२२ मा पर्यटकको राम्रो वृद्धि देखिए पनि त्यसपछि संख्या फेरि घट्दै गएको छ l सन् २०२४ को आधीसम्म यहाँ आएका पर्यटकहरुको सङ्ख्याले उत्साहजनक प्रगति नहुने पो हो कि भन्ने संसय देखाएको छ ।  यस्तै, विदेशी पर्यटकहरुको संख्या निकै सानो छ, तर बढ्ने क्रम भने छ l सन् २०२१ मा १ जना मात्रै विदेशी पर्यटक थिए भने यो संख्या सन् २०२४ मा ४० पुगीसकेको छ । सार्क देशबाट आउने पर्यटक संख्या पनि सन् २०२३ मा १९ पुगेको छ तर, २०२४ मा भने केवल १ जना मात्र रहेको छ ।
 

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१); * छ महिनाको मात्र उपलब्ध भएको l

सन् २०२३ को सङ्ख्यालाई हेर्दा, नेपाली पर्यटकहरुको आगमन स्पष्ट रूपमा मौसमी छ l याने, कुनै महिना धेरै आउने, कुनै महिना एकदम कम आउने l माघदेखि वैशाखसम्म चहलपहल बढी हुन्छ । मनसुन सुरु भएपछि (असार–भदौ) पर्यटक संख्या धेरै घट्छ । त्यसपछि असोजतिर फेरि केही बढ्छ र वर्षको अन्त्यतिर फेरि सुस्त हुन्छ । यसले के देखाउँछ भने, कृष्णसार क्षेत्रमा घुमघामको रुचि मुख्यतया मौसमअनुसार चल्छ ।

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

कृष्णसारमा सार्क देशबाट आउने पर्यटकहरु नगण्य छन् । तर अन्य विदेशी पर्यटकहरुको संख्या भने थोरै भए पनि बढ्दै गएको देखिन्छ । सन् २०२२ र २०२३ मा विदेशी पर्यटकहरू मुख्यतया फागुन–बैशाख र असोज–कार्तिकमा आएका थिए । सन् २०२४ को माघदेखि बैशाखसम्मको तथ्याङ्कले झन् ठूलो वृद्धि देखाएको छ । यी महिनामा पहिलेभन्दा धेरै विदेशी आएका छन् । यसले के देखाउँछ भने, राम्रो मौसम हुने समयमा यो आरक्षले विदेशी पर्यटकहरु विस्तारै तान्न थालेको छ ।​

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

सन् २०२२ र २०२३ को सङ्ख्या हेर्दा कृष्णसारमा पर्यटक आउने दुई मुख्य समयहरु छन् । सबैभन्दा धेरै भीड हुने समय असोजदेखि पुससम्म हो । त्यसपछि माघदेखि वैशाख हो l असारदेखि असोजसम्म भने यहाँ धेरै शान्त हुन्छ । सन् २०२४ को माघदेखि असारसम्मको तथ्याङ्कले पनि यही ढाँचा दोहोर्याएको छ ।

स्रोत: राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (२०७७/७८-२०८०/८१)

कृष्णसार संरक्षण क्षेत्रको पर्यटक सङ्ख्याले केहि स्पस्ट बाटाहरु देखाएका छन् l यहाँ नियमित आउने पर्यटकहरु अधिकांश नेपालीहरु हुन् l तर विदेशी पर्यटकहरुको चासो पनि बिस्तारै बढ्दै छ । तल प्रस्तुत रणनीतिहरुले यो क्षेत्रमा अबको दिनमा के गर्दा हुन्छ, के गर्दा सोच्नु पर्छ भन्ने जानकारी प्रस्तुत गर्दछ ।

विगत ४ वर्षको पर्यटक वृद्धिदर र मौसमी तालिकालाई आधार मानेर हेर्दा, सन् २०२६ मा निम्नानुसार पर्यटक सङ्ख्याको आकलन गर्न सकिन्छ l

नोट: ८०% को बिश्वास अन्तराल

• घाँसे मैदानलाई पहिलो प्राथमिकता दिनुहोस्: कृष्णसार र यसको घाँसे मैदान जोगाउनु नै सबैभन्दा ठूलो कुरा हो । पर्यटकलाई सीमित र व्यवस्थित रूपमा घुमाउनुहोस् । प्रकृतिलाई असर नपर्ने गरी अवलोकन गर्ने बानी सिकाउनुहोस् ।

• दुई मुख्य सिजनलाई आधार मानेर योजना बनाउनुहोस्: यहाँ दुईवटा मुख्य समय छन्—असोज–पुस मुख्य सिजन हो, माघ–वैशाख दोस्रो सिजन । यी समयमा कृष्णसार हेर्ने र यहाँ आएर फोटो खिच्नेहरुका लागि यादगार अनुभव दिन सक्ने बाटो खोज्नुहोस् । पर्यटक कम हुने समयमा मर्मत, गाइड तालिम, र हरियालीले बदलिएको घाँसे मैदान देखाउन “ग्रीन सिजन” अनुभवको विकास गर्नुहोस् ।

• रिसोर्ट होइन, कृष्णसारकै विज्ञ बन्नुहोस्: कृष्णसार क्षेत्रको मूल पहिचान लक्जरी पूर्वाधार होइन, यहाँको विशिष्ट हरिण (कृष्णसार) हो। त्यसैले गाइडहरूलाई रिसोर्ट–केन्द्रित सेवाभन्दा घाँसे मैदानको पारिस्थितिकी, कृष्णसारको बानी–व्यवहार, संरक्षण महत्त्व र चरन प्रणालीसम्बन्धी विषयमा विशेषज्ञका रूपमा विकास गर्नुहोस्। यहाँ आउने पर्यटकलाई साधारण बसाइभन्दा फरक, प्रकृति–केन्द्रित हिँडाइ, घाँसे मैदानका चराको अवलोकन टुर, र कृष्णसार–केन्द्रित व्याख्यात्मक अनुभव प्रदान गर्नुहोस्।

• समुदायसँग मिलेर अघि बढ्नुहोस्: पर्यटनको फाइदा स्थानीय थारु र आदिवासी समुदायसम्म पुग्नुपर्छ । यसैले, होटेल भन्दा होमस्टेलाई प्रवर्द्धन गर्नुहोस् । खाना र सेवा स्थानीयबाटै लिनुहोस् । सामुदायिक पूर्वाधारमा सहयोग गर्नुहोस् । 

• ​यात्रा सजिलो बनाउनुहोस्: धेरैजसो पर्यटक नजिकका सहरबाट आउँछन् । नेपालगञ्ज वा कोहलपुरबाट यातायात, पार्क प्रवेश, तालिमप्राप्त गाइड र स्थानीय खाना समेटिएको सजिलो प्याकेज तयार गर्नुहोस् । झन्झट घटाउँदा अनुभव राम्रो हुन्छ ।

• नेपाली पर्यटकलाई महत्व दिनुहोस्: यहाँ आउने ९७% भन्दा बढी पर्यटकहरु नेपाली नै हुन् । दशैं–तिहारजस्ता चाडपर्व र शनिवारका लागि परिवार र समूह लक्षित प्याकेज बनाउनुहोस् ।