मनास्लु संरक्षण क्षेत्र नेपालको प्रमुख ट्रेकिङ गन्तव्यहरूमध्ये एक हो। यो संरक्षित क्षेत्र भएकाले एभरेष्ट वा अन्नपूर्णको तुलनामा भीड कम हुन्छ l दुर्गम हिमाली भूगोल, तिब्बती संस्कृतिको गहिरो प्रभाव, गुम्बा, चोर्टेन र पहाडी जीवनशैलीले गर्दा यो संरक्षण क्षेत्रलाई विशिष्ट बनाएको छ।
यहाँ आउन अनुमति अनिवार्य छ l लाइसेन्स प्राप्त गाइड बिना ट्रेक गर्न मिल्दैन । यस्ता नियमहरूले गर्दा यहाँको पर्यटन मर्यादित बनेको छ l वातावरण र स्थानीय संस्कृतिको संरक्षण भएको छ l
पर्यटकहरुमा आएको उल्लेख्य वृद्धि
चार वर्षको सङ्ख्याले भन्छ मनास्लु सर्किटमा पर्यटकहरूको लोभलाग्दो वृद्धि हुँदैछ। सन् २०२१ मा यो संरक्षण क्षेत्र घुम्ने पर्यटकहरूको सङ्ख्या ९०२ थियो भने सन् २०२५ मा यो सङ्ख्या बढेर १४,९७८ पुग्यो। यो भनको सन् २०२१ भन्दा १,५००% ले वृद्धि हो । यो वृद्धिले भन्छ कि मनास्लु सर्किट अब गोप्य गन्तव्यको रुपमा रहेन, यो त अन्तराष्ट्रिय स्तरको मुख्य ट्रेकिङ गन्तव्य बनिसकेको छ l
वर्ष | नेपाली | सार्क | विदेशी | जम्मा |
|---|---|---|---|---|
२०२१ | ० | २३ | ८७९ | ९०२ |
२०२२ | ० | ९३ | ४,८७१ | ४,९६४ |
२०२३ | ० | १७२ | ८,२४५ | ८,४१७ |
२०२४* | ० | ७७ | ३,३५६ | ३,४३३ |
२०२५** | २४० | ३४४ | १४,३९४ | १४,९७८ |
Source: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81); * - Only 6 months available; ** The Rising Nepal (2026)
मुख्य कुरो: यहाँहरूको मुख्य बजार भनेको विदेशी ट्रेकरहरू हुन्। सन् २०२५ मा विदेशी ट्रेकरहरूको सङ्ख्या ९६% रह्यो। यो सङ्ख्या हरेक वर्ष बलियो रुपमा वृद्धि हुँदैछ। यो संगै, सार्क पर्यटकहरूको सङ्ख्या पनि हरेक वर्ष बढ्दैछ। यी सबै वृद्धिले भन्छ कि यहाँहरुको व्यवसायिक सिमाना अझै फराकिलो हुदै छ । यो हुनु भनेको मुख्य आम्दानीको स्रोत विदेशी पर्यटकहरु मात्र नभई, नेपाली र सार्क पर्यटकहरु पनि हुँदै जानु हो l
अत्यन्त छोटो सिजन
मनास्लुमा पर्यटन अत्यन्त छोटो र मौसमी छ। असोज–कार्तिक मुख्य सिजन हो। चैत–वैशाख र मंसिरमा पनि पर्यटकहरु आउँछन् । जाडो र मनसुनमा ट्रेल प्रायः बन्द जस्तै हुन्छ ।
मासिक विदेशी पर्यटक संख्या, २०२३
Source: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)
गाठी कुरो: यहाँहरूले चार महिनामा धेरैभन्दा धेरै आम्दानी गर्नुपर्छ। यसका लागि योजना बनाउनुहोस्। जेठ र मङ्सिर महिनामा पर्यटकहरु ल्याउने रणनीति तयार गर्नुहोस्। यसो गर्नुभएमा यहाँहरूको आम्दानीको स्रोत धेरै महिना फैलिन्छ l यो गर्नु भनेको, केही महिनामा हुने अत्यधिक पर्यटकहरुलाई १२ महिना नै यहाँ ल्याउने योजना बनाउनु पनि हो।
केहि महिनामा सीमित व्यवसाय
मनास्लुमा पर्यटकहरु निश्चित महिनामा आउने गर्छन l यसैले, व्यवसायिक रुपमा समय सीमित छ l पर्यटकहरु बिशेष गरेर चैत्र, बैशाख, असोज, कार्तिक र मंगसिरमा यहाँ आउने हुन् l यहि समयमा यहाँले आफ्नो आम्दानी गर्ने हो l अरु महिनामा जाडो हुने र पानी पर्ने हुँदा पर्यटक खासै हुदैनन् l
मासिक कुल पर्यटक संख्या, २०२३
Source: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)
व्यवसायिक वास्तविकता: यहाँको व्यवसायले यी दुई कार्यहरूबारे सोच्नुहोस् l पहिलो, धेरै पर्यटकहरु आउने समयमा अधिकभन्दा अधिक आम्दानी गर्ने बाटो खोज्नुहोस्। यसका लागि बुकिङ प्रणाली लागू गर्नुहोस्। प्रिमियम सेवा दिनुहोस्। पर्यटकहरूको ल्याकत अनुसार सेवा दिनुहोस्। दोस्रो, पर्यटकहरु कम आउने समयमा फरक खाले रणनीति बनाउनुहोस् l विशेषगरी, जेठ र असोज महिनामा यो संरक्षण क्षेत्रमा पर्यटकहरू ल्याउने उपाय सोच्नुहोस्। विशेष छुटको अवधारणा ल्याउनुहोस्। यसो गर्नुभयो भने यहाँको व्यवसाय १२ महिना नै उत्तिकै फलदायी रुपमा काम गर्न सक्छ।
हिमाल आरोहण: थप सम्भाव्य बजारको खोजी
मनास्लु आरोहण गर्ने पर्यटकको संख्या सन् २०२५ मा घटेको छ l फरक ढंगबाट हेर्ने हो भने, पुरुषको संख्या घटे पनि महिलाको संख्या उस्तै छ l अझ भन्ने हो भने, महिलाहरुको मनास्लु आरोहण गर्ने सम्भावना पुरुषको भन्दा धेरै छ l
हिमाल आरोहण गर्ने पर्यटकहरुको संख्या, २०२२-२०२५
Source: Department of National Parks and Wildlife Conservation (2077/78-2080/81)
मुख्य संदेश: महिला आरोहीहरू सफल हुदै गएका छन् l यसैले, यो सफलतालाई अन्तरास्ट्रिय रुपमा प्रचार गर्नुहोस l संगसंगै, हिमाल आरोहण गर्दा चाहिने न्युनतम सुरक्षा, अनुभवी गाइड र आराम केन्द्रित सेवाहरु दिन थाल्नुहोस् l
यहाँको व्यवसायिक मार्गचित्र
तल केहि अवसर र सकभर पर रहनुपर्ने क्षेत्रहरुको बारेमा जानकारी प्रदान गरिएको छ l
धेरै सम्भावना भएका क्षेत्रहरु ✅
मुख्य ठाउँहरूमा लजहरूको स्तरोन्नति गर्नुहोस्। धर्मशाला र साम्दोमा भएका चियाघरहरूको स्तरोन्नति गर्नुहोस्। कोठासँगै शौचालयको व्यवस्था गर्नुहोस्। तातोपानी र तातो कोठाको व्यवस्था गर्नुहोस्। मोबाइल वा अन्य उपकरणहरू चार्ज गर्ने सुविधा दिनुहोस्। पर्यटकहरुले यस्ता सुविधाहरुलाई अतिरिक्त मूल्य तिर्छन l
विशेष अनुभवहरू लिनका लागि गाइड सेवा दिनुहोस्। पर्यटकहरुलाई केवल पदयात्रामा मात्र सीमित नराख्नुहोस्। फोटोग्राफी वा सांस्कृतिक भ्रमणमा गाइड सेवासहित सुविधा दिनुहोस्। यसो गर्दा पर्यटकहरुले थप जान्न र बुझ्न खोज्छन् l यो हुनु भनेको उनीहरुको बसाई अवधि लम्बिनु पनि हो।
ट्रेकिंग जाँदा चाहिने सरसामानहरू किन्ने पसल बारे सोच्नुहोस्। यहाँ आउने ट्रेकरहरुलाई चाहिने स्लिपिङ ब्याग, ठूला ज्याकेट वा पाल राख्नका लागि डोरीहरू भाडामा दिने पसलको बारेमा सोच्नुहोस्। यी सरसामानहरु विदेशी पर्यटकहरूका लागि अत्यावश्यक हुन् l
इलेक्ट्रोनिक सरसामानको लागि चाहिने सोलार वा चार्ज स्टेसनको बारेमा सोच्नुहोस्। सोलार मार्फत चार्ज गर्ने सुविधा वा स्याटेलाइट वाइफाइ बारे सोच्नुहोस् l यस्ता सुविधाका लागि पर्यटकहरुले अतिरिक्त खर्च गर्छन नै l
लक्षित टुर प्याकेजको अवधारणाबारे सोच्नुहोस् l मनास्लु सर्किट आउनका लागि टुर प्याकेजहरू तयार गर्नुहोस्। यो क्षेत्रमा आउदा हुने अनुभवहरूलाई समेटेर सो प्याकेज बनाउनुहोस् र सोहि अनुसार मार्केटिंग गर्नुहोस् । यस्ता प्याकेजहरु प्रिमियम सेवा खोज्ने पर्यटकहरुलाई बेच्नुहोस्।
अलिक ध्यान दिनुपर्ने क्षेत्रहरु ⚠️
नया चिया घरहरु: सोटी खोला र जगत जस्ता ठाउँहरुमा नया चिया घर खोल्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ l यी ठाउँहरुमा अहिले नै प्रशस्त चिया घरहरु छन् र नया खोल्नु भनेको ठुलो प्रतिस्पर्धासंग जुध्नु हो l
विलासी होटेल: पर्यटकहरु यहाँ ट्रेक र प्राकृतिक अनुभव लिन आउने हुँदा विलासी होटेल खोल्नु त्यति सान्दर्भिक हुदैन l यसै पनि पर्यटकहरु पद यात्रा गर्ने क्रममा हिडीराख्नु पर्ने हुनाले पनि यो बारेमा अलिक सोच्नुपर्छ l
बाह्र महिना नै खोल्ने जमर्को: जाडोको महिनामा पर्यटकहरु खासै नहुने हुनाले सो महिनाको लागि अन्य विकल्प सोच्दा बेश हुन्छ l यसो गर्न खोज्नु भनेको आफ्नो नियमित खर्च बढाई राख्नु हो l
एकै देशका पर्यटकलाई लक्षित गर्नु: यो घातक हुन्छ l विदेशमा आउन सक्ने भू- वा अर्थ-नीतिको प्रभावले यहाँलाई समस्यामा पार्न सक्छ l
ठुला समूह लक्षित व्यवसाय: ठुला समूहका लागि भनेर व्यवसाय निर्माण गर्ने कामलाई अलिक सोच्नुहोस् l मनास्लुमा कर्मचारी सहित जम्मा १५ जना मात्र जनशक्ति हुनुपर्ने नियम छ l
पटक पटक सोच्नुपर्ने क्षेत्रहरु ❌
ट्रेकरलाई नचाहिने वस्तुहरुको व्यापार: यो ठाउँमा पर्यटकहरु प्रायः ट्रेकिंग गर्न आउने हुन् l ती पर्यटकहरुलाई आकर्षित नहुने, जस्तै क्यासिनो, रात्री क्लबजस्ता सुविधाहरुमा लगानी गर्नुपूर्व दुई पटक सोच्नुहोस् l
नियमलाई नमान्नु: संरक्षण क्षेत्रको नियमहरु सधै पालन गर्नुहोस् l यसो नगर्दा जरिवानामा परिने सम्भावना हुन्छ l यहाँको परमिट पनि रद्द हुनसक्छ l अहिलेको समयमा दीगो विकास अनिवार्य हो, यसमा ध्यान दिनुहोस् l
सस्तोमा बेच्ने रणनीति: म सबै भन्दा सस्तोमा दिन्छु र सबैलाई आफ्नो व्यवसायमा आकर्षित गर्छु भन्ने रणनीति नबनाउनुहोस् l प्रिमियम पर्यटकहरुले गुणस्तर सेवा खोज्ने हुन् l सस्तो बेच्ने रणनीति ल्याउदा 'बजेट युद्ध' हुन जान्छ l यसले सबै स्थानीय व्यवसायलाई नकारात्मक प्रभाव पार्दछ l
आउने सिजनको पूर्वतयारी
विगत चार वर्षको सङ्ख्याले मनास्लु संरक्षण क्षेत्रमा पर्यटकहरु वृद्धि भैरहेको देखाएको छ l सो सङ्ख्याको आधारमा सन् २०२६ मा यहाँ आउने पर्यटकहरुको सम्भावित सङ्ख्या निम्नानुसार रहने छ l
अवस्थाहरु | प्रक्षेपित पर्यटक |
|---|---|
यहि अवस्था रहेमा | १७,९७४ |
बढी आए भने | २०,२२० |
कम आए भने | १५,७२७ |
Note: 80% Confidence Interval
महत्वपूर्ण जानकारी: यी संख्यालाई आफ्नो योजना बनाउने आधारको रुपमा प्रयोग गर्नुहोस्, तर यो संख्यामा पूर्ण रुपमा भर नपर्नुहोस l विविधि अर्थ-, भूगोल- नीति र स्थानीय घटनाक्रमले यो संख्या तलमाथि पर्न सक्छ l
मनास्लुमा सफलताको सूत्र
प्रिमियम सेवा दिन थाल्नुहोस्: आधारभूत सुविधाबाट अब आरामदायी सुविधा दिने तर्फ सोच्नुहोस् l कोठासँगै एट्याच शौचालयको व्यवस्था गर्नुहोस्। तातोपानी र तातो कोठाको व्यवस्था गर्नुहोस्। चार्ज गर्ने ठाउँहरू दिनुहोस्। पर्यटकहरुले यस्ता सेवालाई ३०-५०% सम्म अतिरिक्त रकम तिर्छन् l
पर्यटकहरू कहिले आउँछन् यो सङ्ख्या राम्रोसँग बुझ्नुहोस्: तथ्य हेरेर कुन महिना बढी पर्यटकहरु आउँछन् सोही अनुसार योजना बनाउनुहोस्। कम पर्यटक हुने समयमा मर्मतसम्भार, कर्मचारी तालिम, र अन्य तरिकाबाट आय आर्जन गर्ने व्यवस्था मिलाउनुहोस्।
विभिन्न एजेन्सीहरूसँग सहकार्य गर्नुहोस्: यहाँ आउने ९०% ट्रेकर्सहरूले काठमाडौँबाटै सबै व्यवस्था मिलाउने गर्छन्। यसर्थ, विभिन्न एजेन्सीहरुसँग सहकार्य गरेर पर्यटकहरु ल्याउने बारे सोच्नुहोस् l
समय र प्रचलित कानुन अनुसार चल्नुहोस्: यस संरक्षण क्षेत्रले लागु गरेका हरेक नियमहरूलाई अक्षरस: पालन गर्नुहोस्। सोलार प्रयोग गर्नुहोस्। फोहरलाई सही रुपमा व्यवस्थित गर्नुहोस्। प्लास्टिकजन्य सरसामानहरू अक्सर प्रयोग नगर्नुहोस्। हरेक तहका सरकारले जिम्मेवार व्यवसायीहरुलाई सरसम्मान गर्छन । यसर्थ प्रचलित कानुन र समयअनुसार चल्नुहोस् l